محمد حسن خان اعتماد السلطنه

پيشگفتار 37

مرآة البلدان ( فارسى )

مشهودات لاحق بيفزايد و كتابى تأليف نمايد و آن را « مطلع - الشمس » نام دهد . . . و چون اين فرخنده جلد به اعتبارى جلد سيم مرآة البلدان ناصرى و مخصوص جغرافى اماكنى از خراسان است كه در اين سفر مشهود شده ، به علاوهء دو راه معروف دار الخلافهء باهره به آن خجسته سامان ، باقى شرح خراسان و حرف خا به انضمام حرف حا در جلد چهارم نگاشته خواهد شد ان شاء الله تعالى . و انا العبد الباغى حسن بن على المراغى . و بالاخره در انتهاى همين جلد اول مطلع الشمس ، يك بار ديگر اعتماد السلطنه به حسرت از مرآة البلدان ياد مىكند و اظهار اميدوارى مىنمايد كه مجلدات ديگر مرآة البلدان نوشته آيد . بدين‌گونه : « مخفى نماند كه در سنهء ماضيه قوىئيل خيريت دليل ، چون به تأييدات پروردگار جليل جلد سوم منتظم ناصرى كه تاريخ وقايع مهمهء يك صد و اند سال سلطنت سلسلهء جليلهء قاجاريه ابد الله تعالى ملكهم بود به اتمام رسيد ، خواستيم شروع به مقصود اولى و مقصد اصلى يعنى تأليف بقيهء مرآة البلدان ناصرى نمائيم درصورتىكه هنوز لوازم و تدارك منظور و اطلاعات كاملى كه بيش از پنج سال است ، برحسب امر اولياى دولت عليه ، به توسط حكام بلاد و ممالك محروسه ، از اقطار و نقاط مختلفهء ايران خواسته‌ام به دست نيامده است يعنى بعضى از مأمورين به ملاحظات سخيفه هنوز براى اين خدمت به دولت و به مملكت و وطن خود حاضر نشده‌اند اما با زاد راه مواظبت و مخارج گزاف كه به مأمورين مخصوص داده شده و به ملاطفت جمعى از دانشمندان هر ناحيه كه محض علوشان و بزرگىمنش و پاكى طينت و خوبى فطرت و قصد و نيت صحيح كه مجانا و بلاعوض به وطن مألوف خود خدمت مىنمايند به قدر كفايت اطلاع حاصل شده كه مجلدات ديگر مرآة البلدان مفصل و مشروح نگاشته شود و بالجمله دامن اجتهاد بر كمر زده بوده كه بدان كار شروع نمايد كه موكب اعلى حضرت . . . عزيمت